Vmbo, havo of vwo kiezen: zo werkt het in de praktijk

Als ouder wil je weten wat je kind op de middelbare school te wachten staat en welke route het beste aansluit. Vmbo, havo en vwo verschillen in duur, focus en doorgroeimogelijkheden. Tegelijk bepaalt het schooladvies uit groep 8 en de doorstroomtoets voor een deel de start. In dit stuk lees je wat elk niveau inhoudt, hoe de doorstroom werkt en welke stappen je kunt zetten om samen een passende school en brugklas te kiezen.

Wat betekenen vmbo, havo en vwo precies?

• Vmbo bereidt voor op het middelbaar beroepsonderwijs (mbo); havo op het hoger beroepsonderwijs (hbo); vwo op universiteit (wo) en hbo. Zonder vertraging duurt vmbo 4 jaar, havo 5 en vwo 6 jaar, aldus de informatie van de overheid over studieduur in het vo. Zie duidelijke richttijden per schooltype en de wettelijke onderwijstijdnormen in uren per opleiding in het overzicht onderwijstijd.

• De eerste jaren heten de onderbouw; daarna volgt de bovenbouw met profiel- of sectorkeuze. Dat onderscheid wordt landelijk gebruikt en teruggevonden in beleidsdocumenten, zoals in het OCW-dossier over het voortgezet onderwijs ‘van leerladder naar onderwijswaaier’.

Hoe zit het vmbo in elkaar?

Het vmbo kent vier leerwegen met een verschillende mix van algemene vakken en praktijk:

• basisberoepsgerichte leerweg (bb)
• kaderberoepsgerichte leerweg (kb)
• gemengde leerweg (gl)
• theoretische leerweg (tl)

De Rijksoverheid beschrijft per leerweg de vakken, het aandeel beroepsgericht onderwijs en de doorstroommogelijkheden, inclusief extra ondersteuning via lwoo (leerwegondersteunend onderwijs). Zie ‘Hoe zit het vmbo in elkaar?’.

Sinds schooljaar 2024‑2025 mogen scholen in vmbo-gl en vmbo-tl een praktijkgericht programma (pgp) als examenvak aanbieden. Dit is door OCW ingevoerd om theorie en praktijk beter te verbinden. Dat staat in de nieuwsbrief van OCW van 7 juni 2024 en is eerder aan de Kamer gemeld in de Kamerbrief over praktijkgerichte programma’s.

Let op de benaming: veel scholen gebruiken “mavo” voor de theoretische leerweg (vmbo‑tl); dat zie je bijvoorbeeld terug in toelatingslijsten voor mbo-opleidingen waar mavo en vmbo‑tl naast elkaar worden genoemd, zoals in deze toelichting op mbo-keuzes.

Hoe komt het startniveau tot stand vanuit groep 8?

Het startniveau volgt uit het schooladvies van de basisschool (voorlopig en daarna definitief) en uit de doorstroomtoets in groep 8. Sinds schooljaar 2023‑2024 heet de vroegere eindtoets de doorstroomtoets. De overheid benadrukt dat de toets een tweede gegeven is naast het advies, en dat ook ná de overstap nog wisselen van schooltype kan. Zie ‘Waarom maakt mijn kind de doorstroomtoets?’ en de pagina over de verplichte doorstroomtoets.

Het definitieve schooladvies bepaalt de toelating tot het voortgezet onderwijs; een hoger resultaat op de doorstroomtoets kan leiden tot bijstelling van het advies. De kaders voor toelating zijn uitgewerkt in de toelatingsregels op Rijksoverheid.nl.

Wil je eerst het hele traject van kleuterklas tot brugklas overzien? Lees dan de overzichtspagina de weg van groep 1 tot brugklas voor alle stappen en begrippen op een rij.

De belangrijkste verschillen in één oogopslag

Kenmerk	Vmbo	Havo	Vwo
Duur zonder vertraging	4 jaar	5 jaar	6 jaar
Richting	Beroepsgericht (bb/kb) tot theoretischer (gl/tl)	Algemeen vormend	Algemeen vormend, voorbereidend op universiteit
Doorgang na diploma	Mbo (niveau 2‑4)	Hbo; soms vwo	Universiteit (wo) of hbo
Onderwijstijd (indicatief)	ca. 3.700 uur	ca. 4.700 uur	ca. 5.700 uur

De studieduren en onderwijstijdnormen komen uit de officiële toelichting van de overheid: zie studieduur per schooltype en overzicht onderwijstijd.

Waar leidt elk diploma toe?

• Vmbo-diploma: doorstroom naar mbo. De overheid legt uit hoe je kiest en wat de niveaus (1 t/m 4) en leerwegen (bol/bbl) betekenen in ‘Van vo naar mbo’. Met een mbo‑4‑diploma kun je door naar het hbo, aldus de doorstroominformatie mbo‑hbo.
• Havo-diploma: directe instroom in het hbo. Je kind kan ook eerst doorstromen naar vwo als resultaten en profiel passen; voorwaarden zijn schoolspecifiek, met kaders in de Rijksoverheidspagina over overstappen havo‑vwo.
• Vwo-diploma: toegang tot de universiteit of hbo. De plaats van hbo‑bachelor en associate degree in het stelsel staat uitgelegd in de uitleg over hbo/wo‑graden.

Welke criteria helpen je kiezen als ouder?

• Capaciteiten en werkhouding: past je kind beter bij meer praktijk (vmbo bb/kb) of theorie (gl/tl, havo, vwo)? De balans tussen theorie en praktijk wordt versterkt met het nieuwe praktijkgerichte examenvak in vmbo‑gl/tl, aldus OCW.
• Advies en toetsgegevens: het definitieve schooladvies en de doorstroomtoets bepalen samen de start. Zie de pagina over de doorstroomtoets.
• Schoolaanbod: kijk naar brugklassen (bijv. vmbo‑tl/havo of havo/vwo) en profielen. De overheid beschrijft hoe een plaatsingsadvies naast het schooladvies kan bestaan in de VWO‑uitleg.

Wil je praktisch aan de slag met open dagen, aanmelding en (waar van toepassing) loting? Lees meer over een middelbare school kiezen met checklists en voorbeeldvragen.

Zo pak je de keuze stap voor stap aan

1. Bespreek het (voorlopig) schooladvies en bekijk recente resultaten in het leerlingvolgsysteem; de doorstroomtoets is een extra gegeven naast het advies, aldus Rijksoverheid.
2. Oriënteer op scholen met passende brugklassen (bijv. vmbo‑tl/havo of havo/vwo) en vakprofielen.
3. Bezoek open dagen en stel vragen over ondersteuning, huiswerkbeleid en doorstroom binnen de school.
4. Maak de keuze en schrijf tijdig in volgens de procedure van de regio/school.
5. Bereid je kind praktisch en mentaal voor op de brugklas; kijk voor tips bij je kind voorbereiden op de brugklas.

Wat controleer je in de brugklas en daarna?

• Past het niveau echt? Scholen kunnen in de brugperiode nog bijsturen. Doorstroom binnen de bovenbouw (bijv. havo naar vwo, of 5 vwo naar 5 havo met vrijstellingen) is mogelijk binnen schoolregels; zie de kaders voor overstappen.
• Houd de studiedruk in het oog: de onderwijstijd verschilt per niveau; de indicatieve totalen per opleiding vind je in het overzicht onderwijstijd.
• Denk vooruit: vmbo leidt door naar mbo (met doorstroom naar hbo vanaf mbo‑4), havo naar hbo en eventueel vwo, vwo naar universiteit of hbo. De routes staan samengevat in ‘Van vo naar mbo’ en in de uitleg over hbo- en wo‑graden.

Meer achtergrond nodig over de hele route van basisschool naar middelbaar? Bekijk de gids de weg van groep 1 tot brugklas.